Overhead

Van planvorming naar uitvoering: een sterke basis voor zichtbare resultaten
De afgelopen jaren heeft de gemeente Weert met incidentele middelen belangrijke plannen en ontwikkelingen in gang gezet. De komende begrotingsperiode staat in het teken van de volgende stap: zichtbare resultaten realiseren voor de Weertenaren. Zowel de woningbouwontwikkeling als de opgaves in de bestaande stad vragen een versterking van de organisatie.

De kern van de voorgestelde aanpak is: doen wat is afgesproken, in een realistisch tempo en met financieel realisme. De personele prioriteiten zijn daarom verdeeld over twee samenhangende thema’s:

1. Ontwikkelopgave (PRIO 17)
2. Bestaande stad:

2a. Basis in stand houden (PRIO 18)

2b. Basis versterken (PRIO 19)

Daarbij wordt niet uitsluitend gekeken naar uitbreiding. Ook bestaande middelen, formatieruimte, externe inhuur, mogelijkheden voor het toerekenen van uren aan projecten en het beëindigen of versoberen van werkzaamheden zijn betrokken. De aanvragen zijn daarmee gebaseerd op wat Weert aantoonbaar nodig heeft om de vastgestelde ambities en wettelijke taken uit te voeren. De versterking is structureel waar het ook structureel aantoonbaar is gebleken en incidenteel waar het verantwoord is.

1. Ontwikkelopgave (PRIO.17)
De ambitie vraagt om uitvoeringskracht
Weert heeft de ambitie om substantieel te bouwen. De woningbouwproductie verdubbelt naar gemiddeld 350 woningen per jaar, exclusief de recent aangemerkte status als grootschalige woningbouw. De ontwikkelopgave beperkt zich niet tot het realiseren van woningen. Een grotere stad vraagt ook om investeringen in mobiliteit, energievoorzieningen, economie, maatschappelijke voorzieningen, openbare ruimte en bereikbaarheid.

De afgelopen jaren is met incidentele versnellingsmiddelen veel bereikt. Projecten zijn versneld (harde planvoorraad van 700 woningen naar 2.200 woningen), processen en instrumentarium zijn versterkt en de ontwikkelagenda is verder gebracht. De ambtelijke organisatie is echter niet in hetzelfde tempo meegegroeid en hoofdzakelijk incidenteel gefinancierd (Reserve versnelling woningbouw). Hierdoor staat de bestaande capaciteit onder druk en is voor de uitvoering een aanzienlijke afhankelijkheid ontstaan van tijdelijke inhuur.

De volgende fase vraagt om een extra inzet. De nadruk verschuift van het maken van plannen naar het uitvoeren van wat al is voorbereid. De prioriteit ligt bij het afronden en realiseren van lopende projecten. De ontwikkeling van de Spoorzone vormt hierop een noodzakelijke uitzondering vanwege de recente status als grootschalige woningbouwopgave. De extra baten van de toename van het aantal inwoners, zoals hogere opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting en een mogelijke stijging van de algemene uitkering, ontstaan grotendeels nadat woningen zijn gerealiseerd en inwoners zich in Weert hebben gevestigd. Deze baten vallen buiten de begrotingsperiode 2027-2030.

De kosten gaan echter voor de baten uit. De personele uitbreiding richt zich met name op:

• Versterking van project- en programmasturing;
• Grondzaken en vastgoed;
• Juridische en financiële expertise;
• Versterking subsidieadvies, zodat externe financieringsmogelijkheden maximaal worden benut (1/3e principe);

Een belangrijk uitgangspunt is dat structurele werkzaamheden zo veel mogelijk worden uitgevoerd door vaste medewerkers. Hiermee wordt meer kennis geborgd in de organisatie, ontstaat ruimte voor de ontwikkeling van de eigen medewerkers en versterkt de gemeente de positie op de arbeidsmarkt.

De formatie wordt stapsgewijs uitgebreid, in aansluiting op de voortgang van de projecten, de fasering van de woningbouw en de mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Ditzelfde geldt voor de dekking. Waar werkzaamheden aantoonbaar aan grondexploitaties, investeringsprojecten of andere projecten kunnen worden toegerekend, worden uren stapsgewijs aan deze projecten toegeschreven. Externe inhuur blijft mogelijk voor tijdelijke pieken, specialistische opdrachten en functies die op korte termijn moeilijk vervulbaar zijn.

Vooralsnog wordt uitgegaan van een structurele impuls van circa € 500.000.

2. Bestaande stad vraagt om een sterke basis
Naast de ontwikkelopgave moet de bestaande organisatorische basis op orde zijn. De coalitie zet in op het behouden en versterken van deze basis. Dat is geen doel op zichzelf, maar een randvoorwaarde om wettelijke taken uit te voeren, bestuurlijke besluiten te realiseren en een betrouwbare dienstverlening aan inwoners te blijven bieden.

De organisatie is compact. Een compacte organisatie kan efficiënt zijn, maar wordt kwetsbaar wanneer structurele werkzaamheden langdurig afhankelijk zijn van incidentele budgetten, tijdelijke medewerkers en externe inhuur.

In voorgaande jaren is structureel benodigde capaciteit op verschillende onderdelen incidenteel gefinancierd. Dit heeft geholpen om acute knelpunten op te vangen, maar biedt onvoldoende continuïteit. Het tijdelijk financieren van structureel werk maakt de organisatie kwetsbaar, bemoeilijkt het behouden en aantrekken van medewerkers, beperkt de opbouw van kennis en is duur. Daarom wordt onderscheid gemaakt tussen het in stand houden van de bestaande basis en het versterken van de basis voor nieuwe ontwikkelingen.

2a Basis in stand houden (PRIO 18)
Werkzaamheden die feitelijk structureel zijn, maar in het verleden incidenteel zijn gefinancierd, worden in deze begroting structureel voorzien van middelen. Het gaat dus niet om nieuwe ambities of een uitbreiding van het takenpakket. Het gaat om het duurzaam organiseren van werkzaamheden die al worden uitgevoerd en waarvan voortzetting noodzakelijk is.

Dit betreft onder meer functies op het gebied van de reguliere bedrijfsvoering en de uitvoering van taken binnen het sociaal domein. Met name binnen de Wmo neemt de vraag en complexiteit van casuïstiek toe. Structurele capaciteit is daarom noodzakelijk om wettelijke taken adequaat uit te voeren, de kwaliteit van dienstverlening te waarborgen en inwoners tijdig passende ondersteuning te bieden.

Daarnaast blijven wij inzetten op participatie en wijkgericht werken. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan het coalitieakkoord, de uitvoeringsagenda participatie en de afspraken met wijk- en dorpsraden. Dit is nodig om een zichtbare, bereikbare en betrokken gemeente te blijven, inwoners actief te betrekken bij gemeentelijke opgaven en de ondersteuning van wijken en dorpen te continueren. Ook wordt een werkbudget opgenomen voor lobbyactiviteiten ter ondersteuning van bestaande belangenbehartiging op regionale, landelijke en Europese dossiers.

Nieuw voor oud
Bij het structureel maken van formatie is het principe nieuw voor oud toegepast. Er is niet alleen gekeken naar wat extra nodig is, maar ook naar het vereenvoudigen van werkzaamheden, het verminderen van bovenwettelijke ambities en het anders inzetten van budgetten. Bovendien is binnen de beschikbare formatie gezocht naar dekking. De voorgestelde omzetting van incidentele naar structurele formatie is daarmee geen automatische uitbreiding, maar het resultaat van een bredere heroverweging van werkzaamheden, middelen en verantwoordelijkheden.

2b Basis versterken (PRIO 19)
De organisatie blijft zich continu aanpassen aan nieuwe of verzwaarde wet- en regelgeving, toenemende complexiteit, noodzakelijke professionalisering en de gevolgen van investeringen voor het beheer van de gemeente.

Een voorbeeld hiervan is het openbaar gebied. De komende jaren zijn omvangrijke vervangingsinvesteringen nodig, omdat bestaande voorzieningen in de bestaande stad het einde van hun technische of economische levensduur bereiken. Dit vraagt ook om voldoende capaciteit voor voorbereiding, aanbesteding, uitvoering, toezicht en toekomstig beheer. Door tijdig te investeren in de noodzakelijke formatie kunnen vervangingen planmatig worden uitgevoerd. Dit draagt op langere termijn bij aan:

• De kwaliteit en veiligheid van de openbare ruimte;
• Beheersbare onderhoudskosten;
• Een betere planning van investeringen;
• Minder achterstallig onderhoud;
• Een betrouwbare uitvoering van vervangingsprogramma’s.

Ook op andere beleidsterreinen vraagt de toenemende complexiteit om structurele borging. Zo is sinds de komst van een vaste toezichthouder ondermijning het aantal dossiers op het gebied van ondermijnende criminaliteit fors toegenomen. Om deze zaken juridisch verder te brengen en effectief op te kunnen treden, is aanvullende capaciteit binnen Openbare Orde en Veiligheid noodzakelijk.

Daarnaast worden incidentele middelen gevraagd voor tijdelijke pieken en afgebakende (advies)opdrachten. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een tijdelijke piek in de uitgifte van reisdocumenten of een specialistische opdracht om te onderzoeken hoe nieuwe ontwikkelingen, zoals kunstmatige intelligentie, verantwoord in de organisatie kunnen worden toegepast. Wanneer werkzaamheden blijvend onderdeel worden van de reguliere bedrijfsvoering, moet vervolgens een expliciete structurele afweging plaatsvinden.

Fundament
De personele prioriteiten voor 2027-2030 zijn het gevolg van eerder gemaakte bestuurlijke keuzes, wettelijke verplichtingen en de ontwikkelopgave.

De afgelopen jaren is met incidentele middelen vooral geïnvesteerd in planvorming en versnelling. De komende periode moet de nadruk liggen op uitvoering. Het college wil inwoners laten zien dat plannen daadwerkelijk worden gerealiseerd. Daarvoor is een organisatie nodig die beschikt over voldoende structurele capaciteit, relevante expertise en continuïteit.

De voorgestelde uitbreiding is bewust beperkt tot wat met de huidige kennis noodzakelijk en uitvoerbaar is. Er wordt gewerkt met een ingroeimodel, bestaande middelen worden anders ingezet en projectgebonden uren worden waar mogelijk toegerekend. Daarnaast worden structurele werkzaamheden structureel georganiseerd en blijft incidentele inzet beperkt tot tijdelijke situaties. Daarmee wordt gekozen voor een beheerste ontwikkeling van de organisatie, waarbij de formatie meegroeit met de uitvoering en de financiële mogelijkheden.

Storting in reserve versnelling woningbouw (PRIO 20)
De structurele gevolgen van de ontwikkelopgave van Weert kunnen met de huidige kennis nog niet volledig worden bepaald. Dit geldt in het bijzonder voor de status van Weert als locatie voor grootschalige woningbouw en de doorwerking daarvan naar de bestaande stad en de gemeentelijke organisatie. De woningbouwopgave heeft op termijn niet alleen gevolgen voor de omvang van de organisatie, maar ook voor de openbare ruimte, mobiliteit en bereikbaarheid, onderwijs en maatschappelijke voorzieningen, veiligheid, dienstverlening, beheer en onderhoud, het sociaal domein en de bedrijfsvoering en ondersteuning.
Daarom wordt voorgesteld om in 2028 een bestuursopdracht uit te voeren naar de bredere organisatorische en financiële gevolgen van de ontwikkelopgave. Daarbij wordt specifiek onderzocht wat de grootschalige woningbouw betekent voor de bestaande stad, welke aanvullende structurele capaciteit noodzakelijk is, welke extra structurele inkomsten op termijn beschikbaar komen en welke personele lasten en overige kosten aan projecten kunnen worden toegerekend. Ook wordt bezien in welk tempo de organisatie verantwoord moet meegroeien met de ontwikkeling van de stad.

Om de gevolgen van de ontwikkelopgave beheerst op te vangen, wordt voorgesteld de Reserve Versnelling Woningbouw met € 1 miljoen te versterken via een dotatie uit de Algemene Reserve. Hiermee ontstaat ruimte voor de uitvoering van de bestuursopdracht en de daarmee samenhangende onderzoeken, voorbereidingen en tijdelijke capaciteit die nodig zijn om de groeiopgave verantwoord te begeleiden, zonder vooruit te lopen op structurele besluitvorming.
De uitkomsten van de bestuursopdracht worden betrokken bij de eerstvolgende passende begrotingsafweging en de daaropvolgende begrotingen. Op basis daarvan kan de gemeenteraad integraal beoordelen of de ambities haalbaar en betaalbaar blijven.